Nr. 427/2023 Úrskurður
KÆRUNEFND ÚTLENDINGAMÁLA
Hinn 14. ágúst 2023 er kveðinn upp svohljóðandi
úrskurður nr. 427/2023
í stjórnsýslumáli nr. KNU23030015
Kæra [...]
á ákvörðun Útlendingastofnunar
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn 5. mars 2023 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Rússlands (hér eftir nefndur kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 23. febrúar 2023, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga.
Kærandi krefst þess aðallega að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi og að honum verði veitt staða flóttamanns með vísan til 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Til vara krefst kærandi þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að honum verði veitt viðbótarvernd á grundvelli 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Til þrautavara er krefst kærandi þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að honum verði veitt dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Til þrautaþrautavara er gerð krafa um að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi hvað varði brottvísun og endurkomubann og að honum verði leyft að vera á landinu þar til niðurstaða liggi fyrir um umsókn hans um dvalarleyfi á grundvelli náms en að öðrum kosti að honum verði aðeins vísað frá landinu og gefinn frestur til sjálfviljugrar heimfarar.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
II. Málsmeðferð
Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 18. október 2022. Kærandi kom í viðtal hjá Útlendingastofnun 23. nóvember 2022 ásamt talsmanni sínum. Með ákvörðun, dags. 23. febrúar 2023, synjaði Útlendingastofnun kæranda um alþjóðlega vernd ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Var sú ákvörðun kærð til kærunefndar útlendingamála 5. mars 2023. Hinn 27. mars 2023 barst kærunefnd greinargerð kæranda.
III. Ákvörðun Útlendingastofnunar
Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi byggi umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann óttist fangelsisrefsingu í heimaríki vegna þess að hann hafi ekki sinnt boði stjórnvalda um herþjónustu.
Niðurstaða ákvörðunar Útlendingastofnunar í máli kæranda var sú að kærandi væri ekki flóttamaður og honum skyldi synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga. Þá taldi stofnunin að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi.
Kæranda var brottvísað frá landinu og honum ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kæranda var veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið. Fram kom að yfirgæfi kærandi landið sjálfviljugur innan frestsins yrði endurkomubannið fellt niður.
Útlendingastofnun tilkynnti kæranda jafnframt að kæra frestaði réttaráhrifum ákvörðunarinnar, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga um útlendinga.
IV. Málsástæður og rök kæranda
Í greinargerð kæranda kemur fram að hann sé fæddur og uppalinn í Yekaterinburg í Rússlandi, þar hafi hann búið allt þar til hann hafi flúið landið aðfararnótt 23. september 2022. Ástæða flóttans hafi verið símtal sem hann hafi fengið frá rússneska hernum 22. september 2022 þar sem honum hafi verið tjáð að hann ætti að mæta til herþjónustu 26. september sama ár. Kærandi hafi hins vegar ákveðið samdægurs að yfirgefa landið og haldið fótgangandi til Kasakstan. Þá hafi rússnesk hermálayfirvöld sent einstakling heim til hans 17. október 2022 sem hafi skilið eftir tilkynningu um boðun í herþjónustu. Kærandi hafi lagt fram til Útlendingastofnunar tilkynninguna og herskilríki sitt. Kærandi sé kristinn og friðarsinni og afar andvígur hernaði Rússlands í Úkraínu.
Í greinargerð er að finna umfjöllun um herskyldu í Rússlandi og refsingar fyrir að sinna ekki boðun til herþjónustu. Vísað er til þess að skömmu eftir að hinni sérstöku herkvaðningu hafi lokið hafi tekið við hefðbundin haustskráning nýliða í herinn þar sem um 120 þúsund einstaklingum hafi verið gert að sinna herskyldu til viðbótar. Því sé ljóst að herkvaðningunni í Rússlandi sé hvergi nærri lokið. Þá hafi refsingar vegna liðhlaups og að vera fjarverandi við herkvaðningu verið þyngdar. Þá hafi rússnesk stjórnvöld gengið afar langt í því að hafa upp á þeim sem hafi neitað að mæta í hina sérstöku herkvaðningu. Hafi listar verið útbúnir, landamærum lokað og háþróaðri tækni beitt til að finna þá einstaklinga, hneppa þá í varðhald og saksækja. Hafi ákærur vegna þeirra sem hafi neitað að sinna herskyldu aldrei verið fleiri í Rússlandi en árið 2022. Þá vísar kærandi til þess að heimildir greini frá því að ekki hafi verið hægt að bera fyrir sig samviskuástæður við framkvæmd þessara sérstöku herkvaðningar og hafi öllum verið gert að sinna herskyldunni. Kærandi telur að enginn vafi sé á því að honum hafi engar undanþágur staðið til boða þegar hann hafi verið kallaður í herinn í september 2022. Kærandi telur að enginn vafi sé á því að hann hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir stjórnvalda í heimaríki, einkum í ljósi nýlegra lagabreytinga sem hafi þyngt refsingar til muna sem og vegna þeirra valda sem stjórnvöld þar hafi yfir löggæslu- og dómskerfinu. Þá er í greinargerð kæranda einnig fjallað stuttlega um aðstæður í rússneskum fangelsum. Vísað er til þess að samkvæmt heimildum í mannréttindaskýrslu utanríkisráðuneytis Bandaríkjanna fyrir árið 2021 komi fram að meðal alvarlegustu mannréttindabrota það ár í Rússlandi hafi verið harðneskjulegar og lífshættulegar aðstæður í fangelsum landsins.
Kærandi byggir aðalkröfu sína um alþjóðlega vernd á því að þar sem hann hafi komið sér undan því að sinna kalli um herskyldu eigi hann mögulega á hættu að sæta fangelsisrefsingu við ómannúðlegar og vanvirðandi aðstæður. Kærandi óttist að verða annað hvort þvingaður til að taka þátt í stríði gegn Úkraínu eða að honum verði gerð refsing neiti hann að gegna herþjónustu. Kærandi gerir athugasemd við það að Útlendingastofnun hafi ekki rökstutt það hvernig hún hafi komist að niðurstöðu þess efnis að hann hafi ekki lýst fastmótuðum og einlægum skoðunum um að hann sé mótfallinn hvers kyns stríðsrekstri eða að bera vopn. Kærandi vekur athygli á því að samkvæmt 82. málsgrein handbókar Flóttamannastofnunar um skilyrði fyrir alþjóðlegri vernd þurfi umsækjandi ekki að hafa lýst skoðun sinni opinberlega sé ljóst að hún hefði komið í ljós síðar. Jafnframt gerir kærandi athugasemd við það að Útlendingastofnun hafi ekki lagt mat á lögmæti stríðsins í Úkraínu eða framkvæmt trúverðugleikamat á sannfæringu hans sem friðarsinna. Þá sé enga umfjöllun að finna í ákvörðun Útlendingastofnunar um þá staðreynd að við hina sérstöku herkvaðningu haustið 2022 hafi einstaklingum ekki boðist að bera fyrir sig undanþágur á grundvelli samviskuástæðna. Þá er það mat kæranda að Útlendingastofnun hafi gengið afar langt í því að fullyrða um lögmæti herkvaðningar sem hafi borist honum. Þá telur kærandi að það hafi verið óvönduð vinnubrögð hjá Útlendingastofnun að telja að hann sé laus allra mála í Rússlandi þar sem boðunin um herkvaðningu hafi verið ófullnægjandi. Kærandi telur að rússnesk yfirvöld myndu ekki láta staðar numið snúi hann aftur þangað. Kærandi er sannfærður um að verði honum gert að snúa aftur til Rússlands verði hann þvingaður, andstætt sannfæringu sinni, að sinna herskyldu eða honum verði gert að sæta fangelsisrefsingu.
Kærandi byggir varakröfu sína um viðbótarvernd á því að raunhæf hætta sé á því að hann missi lífið eða verði fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð vegna þess að honum muni verða gert að sinna herskyldu eða vegna þess að honum verði gert að sæta fangelsisrefsingu við lífshættulegar aðstæður. Kærandi gerir athugasemd við það að ekki sé að finna í ákvörðun Útlendingastofnunar umfjöllun um persónulega stöðu hans. Kærandi telur að íslensk stjórnvöld geti ekki dregið þær ályktanir af almennum gögnum og framgangi rússneskra stjórnvalda að við endursendingu yrði hann laus allra mála og að hann mundi hvorki þurfa að sinna herskyldu eða sæta mögulegri fangelsisrefsingu.
Til þrautavara gerir kærandi kröfu um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir kröfu um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða á því að hans bíði erfiðar félagslegra aðstæður í heimaríki. Kærandi eigi ekkert félagslegt net í heimaríki að frátalinni aldraðri ömmu en móðir hans sé búsett á Íslandi en bróðir hans í Víetnam. Þá ríki í Rússlandi manréttinda- og mannúðarkrísa vegna einræðistilburða forseta landsins.
Til þrautaþrautavara gerir kærandi kröfu um að felld verði úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann. Kærandi vísar til þess að með lögum um landamæri nr. 136/2022 sem samþykkt hafi 28. desember 2022 hafi verið gerðar breytingar á lögum um útlendinga. Í þeim hafi hins vegar ekki verið kveðið á um lagaskil við þær breytingar. Kærandi vísar til þess að í dómi Hæstaréttar frá 30. nóvember 2017 í máli nr. 655/2016 komi skýrlega fram í forsendum dómsins að nýjum lögum megi ekki beita þegar um íþyngjandi og afturvirka lagasetningu sé að ræða. Kærandi telur að þar sem hann hafi sótt um alþjóðlega vernd á Íslandi 18. október 2022 hafi hann haft réttmætar væntingar til þess að umsókn hans yrði afgreidd samkvæmt eldri reglum og venjubundinni framkvæmd og því krefjist hann þess að felld verði úr gildi ákvörðun um brottvísun og endurkomubann.
V. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem séu nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig. Í athugasemdum með 10. gr. stjórnsýslulaga kemur fram að því tilfinnanlegri eða meira íþyngjandi sem stjórnvaldsákvörðun sé, þeim mun strangari kröfur verði almennt að gera til stjórnvalds um að það gangi úr skugga um að upplýsingar, sem búi að baki ákvörðun, séu sannar og réttar. Þá kemur fram að rannsóknarreglan tengist mjög náið andmælarétti og oft verði mál ekki nægjanlega upplýst nema aðila hafi verið gefinn kostur á að kynna sér gögn máls, svo og að koma að frekari upplýsingum um málsatvik.
Málsástæður kæranda
Í viðtali hjá Útlendingastofnun 23. nóvember 2022 greindi kærandi meðal annars frá því aðspurður um ástæður flótta frá heimaríki að í september 2022 hefði fulltrúi á vegum hersins hringt í hann og tjáð honum að hann yrði að koma og verða við herkvaðningu frá heimabæ sínum. Kærandi hafi orðið hræddur um líf sitt og ákveðið sama kvöld að yfirgefa landið. Hinn 26. október sama ár hefði amma kæranda í Rússlandi fundið við dyr heimilisins boðun um herkvaðningu hans. Kærandi sé mótfallinn stríðinu í Úkraínu og á móti rússneskum stjórnvöldum. Kærandi óttist að ef hann snúi aftur til Rússlands verði sendur til átakasvæða í Úkraínu eða settur í fangelsi og að honum verði meinað að yfirgefa landið aftur.
Ákvörðun Útlendingastofnunar
Í kafla er ber heitið Mat á trúverðugleika í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur meðal annars fram að samkvæmt rússneskum hegningarlögum sé refsivert að mæta ekki til herþjónustu á grundvelli herkvaðningar. Í 1. mgr. 328. gr. laganna sé kveðið á um að þeir sem komi sér undan herskyldu eigi yfir höfði sér sektir allt að 200 þúsund rúblum, að laun þeirra verði gerð upptæk í 18 mánuði, þeim verði gert að fullnusta refsingu með samfélagsþjónustu í tvö ár eða fangelsisrefsingu í allt að tvö ár. Þá skuli afhenda boð um herþjónustu til hins herkvadda og ef boðun sé sett í póstkassa eða afhent skyldmennum sé litið svo á að boðunin sé ólögmæt. Vísaði Útlendingastofnun til þess að samkvæmt heimildum í skýrslu dönsku útlendingastofnunarinnar frá desember 2022 hafi það ekki lagalegar afleiðingar fyrir einstakling hafi hann yfirgefið Rússland án þess að hafa fengið herkvaðningu afhenta persónulega. Þá vísaði Útlendingastofnun til þess að samkvæmt heimildum í fyrrgreindri skýrslu hafi frá upphafi herkvaðningar í september 2022 rúmlega 400 sakamál verið höfðuð í Rússlandi á hendur einstaklingum sem hafi komið sér undan herkvaðningu. Þá er í kaflanum fjallað um undanþágur frá herþjónustu í Rússlandi. Er meðal annars vísað til þess að samkvæmt 3. mgr. 59. gr. rússnesku stjórnarskrárinnar hafi herskyldir borgarar rétt á að gegna samfélagsþjónustu í stað herþjónustu ef viðkomandi sé mótfallinn herþjónustu af trúarlegum ástæðum eða vegna lífsskoðana sinna.
Útlendingastofnun vísaði til þess að kærandi hafi lagt fram ýmis gögn til staðfestingar á því að hafa verið kallaður til herskyldu, þ. á m. frumrit af herkvaðningu, dags. 17. október 2022, og herskilríki, dags. 25. október 2022. Útlendingastofnun tók fram að þrátt fyrir að kærandi hefði ekki lagt fram frumrit af gögnum um að hafa verið boðaður til herþjónustu þá teldi stofnunin ekki ástæðu til að efast um það í ljósi hinnar sérstöku herkvaðningar haustið 2022 og að hann væri á herskyldualdri. Það var mat Útlendingastofnunar að afhending herkvaðningarinnar hafi verið ólögmæt þar sem kærandi hefði ekki móttekið hana persónulega. Í því ljósi taldi Útlendingastofnun ekki unnt að leggja til grundvallar að kæranda biði fangelsisrefsing fyrir að koma sér undan herskyldu. Við úrlausn málsins byggði Útlendingastofnun á því að kærandi væri rússneskur og að hann hefði fengið boð um að mæta til herþjónustu.
Í niðurstöðukafla í ákvörðun Útlendingastofnunar um alþjóðlega vernd á grundvelli 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga kemur fram að það sé mat stofnunarinnar með hliðsjón af félagslegri stöðu kæranda, þ.e. að hann væri í hópi einstaklinga sem kvaddir hafi verið í rússneska herinn. Þá vísaði Útlendingastofnun til þess að samkvæmt leiðbeiningum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna nr. 10 (e. Guidelines on international protection no. 10: Claims to Refugee Status related to Military Service) gæti sú háttsemi að neita að gegna herþjónustu verið túlkuð sem tjáning um pólitískar skoðanir. Var það mat Útlendingastofnunar að ótti kæranda við að vera kvaddur í herinn tengdist annars vegar stjórnmálaskoðunum hans og hins vegar að hann tilheyrði sérstökum þjóðfélagshópi.
Útlendingastofnun vísaði til þess að samkvæmt framangreindum leiðbeiningum Flóttamannastofnunar væri ríkjum heimilt að skylda ríkisborgara sína til að gegna herþjónustu og þá væri þeim heimilt að refsa þeim sem kæmu sér undan því að gegna herþjónustu án gildra samviskuástæðna að því gefnu að slíkar refsingar fylgdu alþjóðlegum stöðlum. Þá segði í leiðbeiningunum að í þeim tilvikum þar sem einstaklingur neitaði að gegna herþjónustu vegna þess að hann væri mótfallinn framgöngu stríðsaðila væri nauðsynlegt að leggja mat á það hvort líklegt væri að viðkomandi yrði gert að taka þátt í háttsemi sem bryti í bága við alþjóðalög. Þá reifaði Útlendingastofnun umfjöllun í handbók Flóttamannastofnunar um réttarstöðu flóttamanna þegar til skoðunar eru tilvik einstaklinga sem koma sér undan herþjónustu eða gerast liðhlaupar.
Útlendingastofnun tók fram að kærandi hefði greint frá því að hann vildi ekki sinna herþjónustu í heimaríki sínu þar sem hann væri friðarsinni og væri mótfallinn stríðsrekstri. Útlendingastofnun taldi að virtum framburði kæranda að hann hefði ekki lýst fastmótuðum og einlægum skoðunum þess efnis að hann væri mótfallinn hverskyns stríðsrekstri eða að bera vopn. Því yrði ekki talið að kærandi vildi ekki gegna herskyldu í Rússlandi á grundvelli samviskuástæðna sbr. 9. gr. mannréttindasáttmála Evrópu (sem kveður á um rétt manna til að vera frjálsa vegna hugsana sinna, samvisku og trúar).
Niðurstaða Útlendingastofnunar var sú að með vísan í þær landaupplýsingar sem stofnunin hefði kynnt sér um stöðu mála í Rússlandi gæti sú refsing sem kærandi ætti yfir höfði sér, fyrir að hafa komið sér undan herskyldu, hvorki talist til „harðra viðurlaga“ í skilningi handbókar Flóttamannastofnunar né gæti refsingin talist „óhófleg eða að hún myndi mismuna honum á ómálefnalegum grundvelli“, sbr. c-lið 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Þá var það mat Útlendingastofnunar að ákvæði rússneskra laga nr. 53/1998 um herskyldu og herþjónustu sem kvæðu á um viðurlög við að verða ekki við boði um að mæta til herþjónustu, væru ekki ósamrýmanleg viðurkenndum mannréttindareglum.
Leiðbeiningar Flóttamannastofnunar nr. 10
Í leiðbeiningunum kemur fram að ríki hafi rétt til sjálfsvarnar bæði samkvæmt sáttmála Sameinuðu þjóðanna og þjóðaréttarvenjum. Þá sé ríkjum heimilt að krefjast þess að borgarar gegni herþjónustu í hernaðarlegum tilgangi; og að það brjóti í sjálfu sér ekki rétt einstaklings. Jafnframt geti ríki beitt viðurlögum á einstaklinga sem gerast liðhlaupar eða forðist herþjónustu að því tilskildu að slík viðurlög séu í samræmi við alþjóðlega staðla. Þá er í leiðbeiningunum fjallað um hvað jafngildi rökstuddum ótta við að vera ofsóttur. Fari það eftir sérstökum aðstæðum málsins, þar á meðal bakgrunni umsækjanda og reynslu sem skoðuð sé í ljósi uppfærðra landaupplýsinga. Mikilvægt sé að taka tillit til persónulegrar upplifunar umsækjanda, sem og reynslu annarra í svipaðri stöðu, þar sem slíkt geti vel sýnt fram á að líkur séu á að sá skaði sem umsækjandi óttast verði að veruleika fyrr eða síðar. Fyrst þurfi að skoða hverjar afleiðingar yrðu fyrir umsækjanda yrði hann endursendur til heimaríkis. Þá yrði að skoða hvort líklegar afleiðingar næðu því alvarleikastigi að teljast ofsóknir. Þá segir í leiðbeiningunum að við mat á hættu á ofsóknum sé mikilvægt að taka ekki aðeins tillit til beinna afleiðinga þess að einstaklingur neiti að gegna herþjónustu (til dæmis saksókn og refsingu), heldur einnig allra neikvæðra óbeinna afleiðinga. Slíkar óbeinar afleiðingar geti stafað af aðilum utan hersins og utan ríkis, til dæmis með líkamlegu ofbeldi, alvarlegri mismunun og/eða áreitni af hálfu samfélagsins. Aðrar gerðir refsingar geti einnig komið fram við aðrar aðstæður, svo sem banni við að eiga land eða fasteignir, banni við innritun í skóla eða háskóla eða aðgangi að félagslegri þjónustu. Slíkar refsingar geti jafnast á við ofsóknir ef þær eru nægilega alvarlegar í sjálfu sér eða ef þær myndu samansafnað hafa í för með sér alvarlegar takmarkanir á að viðkomandi einstaklingur njóti grundvallarmannréttinda.
Líkt og að framan er rakið vísar Útlendingastofnun til þess að samkvæmt heimildum séu viðurlög við því að koma sér undan herskyldu í Rússlandi, s.s. sektir, vinnuskylda eða fangelsi allt að tvö ár. Það var mat Útlendingastofnunar að þar sem umrædd herkvaðning hefði ekki verið afhent kæranda persónulega væri ekki unnt að leggja til grundvallar að hans biði fangelsisrefsing fyrir að koma sér undan herskyldu. Niðurstaða Útlendingastofnunar var því sú, líkt og að framan er rakið, að sú refsing sem kærandi ætti yfir höfði sér fyrir að hafa komið sér undan herskyldu gæti hvorki talist til harðra viðurlaga eða teldist óhófleg eða myndi mismuna honum á ómálefnalegum grundvelli.
Niðurstaða Útlendingastofnunar og skoðun á aðstæðum í Rússlandi fyrir einstaklinga sem koma sér undan því að gegna herþjónustu byggir að verulegu leyti á heimildum um aðstæður í ríkinu í hefðbundnu árferði, þ.e. áður en Rússland réðst inn í Úkraínu. Frá því að Rússar réðust inn í Úkraínu er þó ljóst að ýmislegt hefur breyst í tengslum við hverkvaðningu og herskyldu í landinu. Til að mynda voru sett lög um takmarkaða herkvaðningu í september 2022 sem enn eru í gildi. Heimildir um stöðuna í Rússlandi, m.a. heimildir sem Útlendingastofnun byggir sjálf á í ákvörðun sinni, gefa til kynna að rússnesk stjórnvöld hafi eflt aðgerðir til þess að fá unga menn til að sinna herskyldu sinni, t.a.m. með rafrænum herkvaðningum, hækkun hámarksaldurs þeirra sem mega sinna herþjónustu og takmörkun á undanþágum frá því að sinna herþjónustu eða sinna annars konar samfélagsþjónustu. Jafnframt gefi heimildir um stöðu mála í Rússlandi til kynna að aðgerðir rússneskra stjórnvalda hafi harðnað gagnvart liðhlaupum og þeim sem sinni ekki herkvaðningu og komi sér hjá herþjónustu. Ennfremur voru í júlí 2023 samþykktar breytingar á herlögum sem leggi bann við því að einstaklingar á herskyldualdri yfirgefið landið. Er því ljóst að staða manna á herskyldualdri í Rússlandi í dag er ekki sú sama og hún var fyrir innrásina. Í það minnsta þurfi að skoða með ítarlegri hætti en gert var við meðferð máls kæranda hjá Útlendingastofnun hvaða aðstæður bíði hans við endurkomu til heimaríkis. Jafnframt hafi verið tilefni til að skoða með ítarlegri hætti hver staða einstaklinga sem synjað sé um undanþágu frá herþjónustu sé, til að mynda hvort viðkomandi hafi í raun kost á því að leita réttar síns til að fá slíka ákvörðun endurskoðaða.
Að mati kærunefndar voru aðstæður kæranda snúi hann aftur til heimaríkis ekki rannsakaðar með fullnægjandi hætti af Útlendingastofnun og skortir á frekari rökstuðning í ákvörðun Útlendingastofnunar fyrir þeirri staðhæfingu stofnunarinnar að kæranda bíði ekki fangelsisrefsing. Eins og áður greinir kom fram í ákvörðuninni refsiramminn við því að koma sér undan herskyldu sé meðal annars fangelsisvist í allt að tvö ár. Þá er það mat kærunefndar að í ljósi þess að viðurlög við að neita eða koma sér undan herþjónustu sé meðal annars fangelsisrefsing þá hafi verið tilefni til að fjalla um aðstæður í rússneskum fangelsum og meta hvort þær aðstæður væru með þeim hætti að þær gætu talist til ofsókna í skilningi 1. mgr. 37. gr., sbr.c-lið 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Engin slík umfjöllun var í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda.
Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Með vísan til framangreindrar umfjöllunar er ljóst að málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunarinnar í máli kæranda var ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, einkum 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga. Kærunefnd telur framangreinda annmarka Útlendingastofnunar verulega og að þeir kunni að hafa haft áhrif á niðurstöðu máls kæranda. Þá er það mat kærunefndar að ekki sé unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því sé rétt að mál kæranda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.
Samantekt
Með vísan til alls þess sem að framan er rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella beri hina kærðu ákvörðun úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka málið til nýrrar meðferðar.
The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the appellant’s case.
Jóna Aðalheiður Pálmadóttir
Sindri M. Stephensen Þorbjörg I. Jónsdóttir